Τι είναι τα συμπληρώματα πρωτεΐνης;
Τα συμπληρώματα πρωτεΐνης είναι προϊόντα που περιέχουν συμπυκνωμένες ή απομονωμένες πρωτεΐνες και χρησιμοποιούνται για τη συμπλήρωση της ημερήσιας πρωτεϊνικής πρόσληψης.
Κυκλοφορούν κυρίως σε μορφή σκόνης, αλλά και ως έτοιμα ροφήματα ή μπάρες πρωτεΐνης.
Οι πρωτεΐνες που περιέχουν προέρχονται συνήθως από ζωικές ή φυτικές πρώτες ύλες, όπως το γάλα, το αυγό, η σόγια, ο αρακάς και το ρύζι.
Παρά τη συχνή σύνδεσή τους με την αθλητική διατροφή, τα συμπληρώματα πρωτεΐνης δεν προορίζονται αποκλειστικά μόνο για αθλητές. Μπορούν να αποτελέσουν έναν πρακτικό τρόπο της κάλυψης των αυξημένων πρωτεϊνικών αναγκών ενός ατόμου ή συμπλήρωσης της διατροφής όταν η πρόσληψη πρωτεΐνης από τα τρόφιμα δεν επαρκεί. [1]
Πώς παρασκευάζονται τα συμπληρώματα πρωτεΐνης;
Η διαδικασία παραγωγής εξαρτάται από την αρχική πηγή πρωτεΐνης.
Πρωτεΐνη ορού γάλακτος (Whey protein)
Η πρωτεΐνη ορού γάλακτος προέρχεται από το γάλα και συχνά παράγεται αξιοποιώντας τον ορό που διαχωρίζεται κατά την παραγωγή τυριού.
Ο ορός περιέχει πρωτεΐνες, λακτόζη, νερό και ανόργανα συστατικά.
Μέσω τεχνικών επεξεργασίας, όπως η υπερδιήθηση (ultrafiltration) και η διαδιήθηση (diafiltration), αυξάνεται η συγκέντρωση των πρωτεϊνών, ενώ απομακρύνεται μέρος της λακτόζης και άλλων συστατικών.
Στη συνέχεια, το υγρό συμπυκνώνεται και ξηραίνεται, συνήθως μέσω ψεκασμού (spray drying), ώστε να παραχθεί η τελική σκόνη πρωτεΐνης. [2]
Ανάλογα με τον βαθμό επεξεργασίας, μπορούν να παραχθούν διαφορετικές μορφές, όπως:
- Whey Protein Concentrate (WPC): Συμπυκνωμένη πρωτεΐνη ορού γάλακτος που διατηρεί μεγαλύτερες ποσότητες λακτόζης και λιπαρών.
- Whey Protein Isolate (WPI): Απομονωμένη πρωτεΐνη ορού γάλακτος, με υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη και συνήθως πολύ χαμηλότερη περιεκτικότητα σε λακτόζη και λιπαρά.
- Whey Protein Hydrolysate (WPH): Πρωτεΐνη που έχει υποστεί επιπλέον ενζυμική υδρόλυση, κατά την οποία οι πρωτεΐνες διασπώνται σε μικρότερα πεπτίδια.
Φυτικές πρωτεΐνες
Οι φυτικές πρωτεΐνες παράγονται από πρώτες ύλες όπως η σόγια, ο αρακάς κ.α.
Η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει άλεση, διαχωρισμό των συστατικών και εκχύλιση της πρωτεΐνης.
Για την παραγωγή χρησιμοποιούνται διαφορετικές τεχνικές.
Οι μέθοδοι αυτές επιτρέπουν την αύξηση της περιεκτικότητας του τελικού προϊόντος σε πρωτεΐνη, μειώνοντας την αναλογία άλλων συστατικών της πρώτης ύλης, όπως το άμυλο. [3]
Σε τι διαφέρουν από τις φυσικές πηγές πρωτεΐνης;
Η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ των συμπληρωμάτων πρωτεΐνης και των συνηθισμένων πρωτεϊνούχων τροφίμων αφορά τη συνολική διατροφική τους σύσταση.
Τρόφιμα όπως τα αυγά, το ψάρι, το γιαούρτι και τα όσπρια παρέχουν πρωτεΐνη μαζί με άλλα θρεπτικά συστατικά, όπως βιταμίνες, ανόργανα στοιχεία, λιπαρά και, στην περίπτωση ορισμένων φυτικών τροφίμων, φυτικές ίνες.
Αντίθετα, τα συμπληρώματα πρωτεΐνης έχουν σχεδιαστεί κυρίως για να προσφέρουν σχετικά μεγάλη ποσότητα πρωτεΐνης σε μικρή μερίδα προϊόντος.
Αυτό τα καθιστά πρακτικά, αλλά δεν σημαίνει ότι αποτελούν διατροφικά ισοδύναμο υποκατάστατο ενός πλήρους γεύματος.
Η επίδραση της λεγόμενης τροφικής μήτρας (food matrix), δηλαδή της φυσικής δομής και της αλληλεπίδρασης των συστατικών ενός τροφίμου, αποτελεί επίσης αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Σε τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 στο American Journal of Clinical Nutrition, εξετάστηκε η απόκριση της μυϊκής πρωτεϊνοσύνθεσης μετά την κατανάλωση διαφορετικών πρωτεϊνούχων τροφίμων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η κατανάλωση διαφορετικών τροφίμων, όπως αυγά, σολομός, χοιρινό κρέας, φακές, προκάλεσε συγκρίσιμη αύξηση της μυϊκής πρωτεϊνοσύνθεσης μετά την άσκηση σε νεαρούς ενήλικες, παρά τις διαφορές στο προφίλ αμινοξέων και στη συνολική σύσταση των τροφίμων.
Ωστόσο, η μελέτη εξέτασε τη βραχυπρόθεσμη απόκριση μετά από μία συνεδρία άσκησης και όχι τη μακροχρόνια αύξηση της μυϊκής μάζας. [4]
Άρα, η χρησιμότητά τους εξαρτάται κυρίως από τη συνολική πρόσληψη πρωτεΐνης του ατόμου, την ποιότητα και την ποσότητα των απαραίτητων αμινοξέων, καθώς και τις ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες κάθε ατόμου. [1,5]