Στο κόσμο των social media η γλουτένη είναι μία λέξη που προκαλεί τρόμο χωρίς όμως, αυτός, να τεκμηριώνεται. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των Influencers (κυρίως) μία δίαιτα χωρίς γλουτένη μπορεί να περιορίσει την φλεγμονή, να μειώσει τα θυρεοειδικά αντισώματα και τελικά να θεραπεύσει το αυτοάνοσο νόσημα. Μπορεί, όμως, να γίνει κάτι τέτοιο;
Τι είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα;
Τα αυτοάνοσα νοσήματα χαρακτηρίζονται ως πολυπαραγοντικά. Είναι παθήσεις κατά τις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα στρέφεται λανθασμένα εναντίον υγιών κυττάρων και ιστών του ίδιου του οργανισμού.
Αυτό συμβαίνει όταν διαταράσσονται οι μηχανισμοί της ανοσολογικής ανοχής. Αυτοί οι μηχανισμοί, φυσιολογικά, εμποδίζουν τις ανοσολογικές αποκρίσεις εναντίον των δικών μας ιστών και κυττάρων.
Έτσι, μπορεί να προκληθεί χρόνια φλεγμονή και βλάβη σε συγκεκριμένα όργανα, όπως ο θυρεοειδής στη θυρεοειδίτιδα Hashimoto, ή να επηρεάσει πολλαπλά συστήματα, όπως στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο.
Η ανάπτυξη των αυτοάνοσων νοσημάτων συνδέεται με σύνθετες αλληλεπιδράσεις γενετικών, ανοσολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. [1]
Τι είναι η Θυρεοειδίτιδα Hashimoto;
Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, γνωστή επίσης ως χρόνια αυτοάνοση ή χρόνια λεμφοκυτταρική θυρεοειδίτιδα, εμφανίζεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα χάνει την ανοσολογική ανοχή απέναντι σε συστατικά του θυρεοειδούς και αναπτύσσει αυτοάνοση απόκριση εναντίον του θυρεοειδικού ιστού. [2,3,4]
Αποτελεί μία από τις συχνότερες αυτοάνοσες παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα και σημαντική αιτία πρωτοπαθούς υποθυρεοειδισμού σε περιοχές όπου η πρόσληψη ιωδίου είναι επαρκής. [2,3,5]
Η Hashimoto μπορεί να εμφανιστεί στον οποιονδήποτε, αλλά είναι σημαντικά συχνότερη στις γυναίκες. Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση εκτίμησε τη συνολική επίπτωση στους ενήλικες σε περίπου 7,5%, αν και οι εκτιμήσεις διέφεραν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, τον πληθυσμό και τον τρόπο διάγνωσης της νόσου. Οι γυναίκες επηρεάζονταν σχεδόν τέσσερις φορές συχνότερα από τους άνδρες. [6]
Τι είναι η Γλουτένη;
Η γλουτένη είναι ένα σύμπλεγμα πρωτεϊνών και βρίσκεται σε δημητριακά όπως είναι το σιτάρι, το κριθάρι και η σίκαλη. Γλουτένη, επίσης, μπορεί να βρεθεί σε ποτά, φάρμακα ή συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν σιτάρι, κριθάρι ή σίκαλη. [8]
Επιπλέον, χρησιμοποιείται συχνά στη βιομηχανία τροφίμων, π.χ. σε αλλαντικά ή ως πρόσθετο τροφίμων.[7]
Οι πιο συχνές ελλείψεις σε ασθενείς που ακολουθούν δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, η βιταμίνη D, το ασβέστιο και ο σίδηρος. Συχνά παρατηρείται επίσης ανεπαρκής πρόσληψη μαγνησίου, ψευδαργύρου, σεληνίου και χαλκού. [8]
Δεδομένου ότι η παραγωγή τροφίμων χωρίς γλουτένη είναι μια πολύπλοκη διαδικασία, τα προϊόντα χωρίς γλουτένη συχνά υποβάλλονται σε υψηλή επεξεργασία και περιέχουν περισσότερα λίπη και υδατάνθρακες από τα παραδοσιακά αντίστοιχά τους.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες;
Η επίδραση μιας διατροφής χωρίς γλουτένη σε ό,τι αφορά την θυρεοειδίτιδα Hashimoto έχει εξεταστεί σε μικρές κλινικές μελέτες, καθώς και σε συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις.
Τα αποτελέσματα, όμως, δεν συμφωνούν μεταξύ τους.
Μελέτη 1
Το 2019 δημοσιεύθηκε στο Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes μια πιλοτική κλινική μελέτη των Krysiak και συνεργατών.
Οι ερευνητές εξέτασαν 34 γυναίκες με θυρεοειδίτιδα Hashimoto, οι οποίες δεν λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή για τον θυρεοειδή.
Να σημειωθεί ότι, όλες οι συμμετέχουσες είχαν θετικά αντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης, ενός δείκτη που χρησιμοποιείται διαγνωστικά για τη διερεύνηση της κοιλιοκάκης.
Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα συμπεριελάμβανε 16 γυναίκες οι οποίες ακολούθησαν διατροφή χωρίς γλουτένη για 6 μήνες ενώ η δεύτερη ομάδα αποτελούνταν από 18 γυναίκες οι οποίες συνέχισαν κανονικά την διατροφή τους.
Οι ερευνητές μέτρησαν τόσο τα αντισώματα anti-TPO όσο και τα anti-Tg. Επίσης, τις θυρεοειδικές ορμόνες και άλλες εργαστηριακές παραμέτρους.
Στην ομάδα που απέφυγε τη γλουτένη παρατηρήθηκε μείωση των θυρεοειδικών αντισωμάτων, καθώς και ορισμένες μεταβολές σε δείκτες της θυρεοειδικής λειτουργίας. [9]
Τα αποτελέσματα αυτά προσέλκυσαν ενδιαφέρον, καθώς υποδήλωναν ότι η διατροφική παρέμβαση ενδεχομένως επηρέαζε ορισμένες ανοσολογικές παραμέτρους.
Η μελέτη εμφανίζει σημαντικούς περιορισμούς.
- Περιλάμβανε μικρό αριθμό συμμετεχόντων και δεν ήταν τυχαιοποιημένη.
- Όλες οι γυναίκες είχαν θετικά αντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί κάποιες να είχαν μη διαγνωσμένη κοιλιοκάκη καθώς δεν πραγματοποιήθηκε ιστολογικός έλεγχος του λεπτού εντέρου.
- Η μείωση των αντισωμάτων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι βελτιώθηκε η μακροχρόνια πορεία της νόσου.
Επομένως, η συγκεκριμένη μελέτη δεν επαρκεί για να συστήσουμε την αποφυγή γλουτένης σε όλους τους ασθενείς με Hashimoto θυρεοειδίτιδα.
Μελέτη 2
Το 2023 δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Endocrinology μετα-ανάλυση τεσσάρων μικρών προοπτικών μελετών, με συνολικά 87 συμμετέχοντες.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν την επίδραση της διατροφής χωρίς γλουτένη σε παραμέτρους όπως τα αντισώματα anti-TPO, anti-Tg και δείκτες όπως TSH, FT3 και FT4.
Τα αποτελέσματα έδειξαν:
- Στατιστικά σημαντική μείωση της TSH.
- Στατιστικά σημαντική αύξηση της FT4.
- Μια τάση μείωσης των anti-TPO και anti-Tg αντισωμάτων, η οποία δεν ήταν στατιστικά σημαντική στη συνολική ανάλυση.
- Καμία στατιστικά σημαντική μεταβολή της FT3.
Περιορισμοί
Η μετα-ανάλυση περιλάμβανε μικρές μελέτες και υπήρχαν διαφορές μεταξύ των πληθυσμών, ιδιαίτερα όσον αφορά την πιθανή παρουσία διαταραχών σχετιζόμενων με τη γλουτένη.
Οι συγγραφείς κατέληξαν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούσαν για να προταθεί η διατροφή χωρίς γλουτένη σε όλους τους ασθενείς με Hashimoto. [10]
Μελέτη 3
Τον Οκτώβριο του 2025 δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrients μια νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, η οποία επικεντρώθηκε σε τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές για τη διατροφή χωρίς γλουτένη σε ασθενείς με Hashimoto χωρίς την παρουσία κοιλιοκάκης.
Στην ποσοτική ανάλυση συμπεριλήφθηκαν τρεις μελέτες, με συνολικά 110 συμμετέχοντες.
Οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν στατιστικά σημαντική επίδραση της διατροφής χωρίς γλουτένη στις συγκεντρώσεις TSH, FT3 και FT4.
Όσον αφορά τα θυρεοειδικά αντισώματα, παρατηρήθηκαν αντικρουόμενα αποτελέσματα. Πιο συγκεκριμένα, μείωση των anti-Tg, αλλά αύξηση των anti-TPO στην ομάδα της διατροφικής παρέμβασης συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου.
Ωστόσο, οι συγγραφείς αξιολόγησαν τη βεβαιότητα των επιστημονικών στοιχείων ως πολύ χαμηλή, λόγω σημαντικών μεθοδολογικών περιορισμών και ανακρίβειας των αποτελεσμάτων. [11]
Επομένως, ακόμη και τα αποτελέσματα που εμφανίζονται στατιστικά σημαντικά δεν επαρκούν για να τεκμηριώσουν σαφές κλινικό όφελος ή βλάβη.
Αν μειωθούν τα αντισώματα anti-TPO, σημαίνει ότι βελτιώνεται η Θυρεοειδίτιδα Hashimoto;
Όχι απαραίτητα παρόλο που τα** anti-TPO και anti-Tg αντισώματα είναι χρήσιμα για την διάγνωση του συγκεκριμένου αυτοάνοσου νοσήματος.
Ωστόσο, η μεταβολή των συγκεντρώσεων των συγκεκριμένων αντισωμάτων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη βελτίωσης της θυρεοειδικής λειτουργίας ή της μακροχρόνιας κλινικής πορείας.
Μάλιστα, οι κατευθυντήριες οδηγίες (NICE) για την αξιολόγηση και αντιμετώπιση των θυρεοειδικών νοσημάτων δεν συστήνουν την επαναλαμβανόμενη μέτρηση των anti-TPO σε ενήλικες με πρωτοπαθή υποθυρεοειδισμό ως μέθοδο παρακολούθησης. [12]
Αυτό συμβαίνει καθώς οι μεταβολές των αντισωμάτων δεν χρησιμοποιούνται συνήθως για την καθοδήγηση των θεραπευτικών αποφάσεων.
Συμπέρασμα
Η επιστημονική βιβλιογραφία δεν υποστηρίζει τον ισχυρισμό ότι όλοι οι άνθρωποι με θυρεοειδίτιδα Hashimoto πρέπει να αποφεύγουν τη γλουτένη.
Παρότι μικρές κλινικές μελέτες έχουν αναφέρει μεταβολές στα θυρεοειδικά αντισώματα και σε ορισμένες εργαστηριακούς δείκτες, οι διαθέσιμες μετα-αναλύσεις δεν τεκμηριώνουν σταθερό κλινικό όφελος.
Παράλληλα, η ύπαρξη κοιλιοκάκης αποτελεί σημαντική εξαίρεση, καθώς σε αυτή την περίπτωση η αυστηρή αποφυγή γλουτένης είναι απαραίτητη.
Η αντιμετώπιση της Hashimoto πρέπει να βασίζεται στην κλινική αξιολόγηση, στις ενδεδειγμένες διαγνωστικές και εργαστηριακές εξετάσεις και στις θεραπείες των οποίων η αποτελεσματικότητα έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά.